شصت سال پیش، در اول مارس ۱۹۶۵، افسانهای متولد شد؛ نه در کارخانهای لوکس، بلکه در خلأ بیرحم فضا و زیر فشار تستهای خردکننده روی زمین. در چنین روزی بود که ناسا (NASA) پس از مجموعهای از آزمایشهای وحشتناک و مخرب، رسماً ساعت امگا اسپیدمستر (Omega Speedmaster) را به عنوان تنها ساعت مچی «تأیید صلاحیت شده برای تمام مأموریتهای سرنشیندار فضایی» معرفی کرد.
در مجله تخصصی علیرضا ساعتچی نگاهی میاندازیم به سفر باورنکردنی ساعتی که جایگاه خود را در میان ستارگان به دست آورد.
۱۱ تست شکنجهگر ناسا: چگونه اسپیدمستر زنده ماند؟
امگا اسپیدمستر پروفشنال مونواچ (Ref. 3592.50.00). مدلی انتقالی و محبوب با بدنه استیل و شیشه کریستال هزالیت در جلو و پشتِ شیشهای سافایر که موتور تزئینشده و طلاکاری شده کالیبر ۸۶۳ را به نمایش میگذارد.
در اوایل دهه ۶۰ میلادی، نیاز ناسا به یک کرنوگراف (زمانسنج) حیاتی، مسئله مرگ و زندگی بود. آنها چندین برند مشهور ساعت را از بازار خریداری کردند و تحت مجموعهای از ۱۱ تست سخت قرار دادند؛ تستهایی که برای نابودی قطعات طراحی شده بودند. در نهایت، تنها یک ساعت پیروز از میدان خارج شد.
این تستهای جهنمی شامل موارد زیر بود:
گرمای شدید: ۴۸ ساعت در دمای ۷۱ درجه سانتیگراد و سپس ۳۰ دقیقه در ۹۳ درجه.
سرمای انجماد: قرار گرفتن در دمای منفی ۱۸ درجه به مدت ۴ ساعت.
خلأ (وکیوم): حرارت در اتاق خلأ و سپس شوک سرمایی تا منفی ۱۸ درجه طی چندین چرخه.
رطوبت: ۲۴۰ ساعت در رطوبت بالای ۹۵٪ با تغییرات دمایی شدید.
خوردگی: ۴۸ ساعت در جو اکسیژن خالص در دمای ۷۰ درجه.
شوک: ۶ ضربه با شدت ۴۰G (چهل برابر نیروی جاذبه) در شش جهت مختلف.
شتاب: شتابگیری پیشرونده تا ۱۶G.
فشار کم (Decompression): شبیهسازی فشار جو در ارتفاع بالا.
فشار بالا: فشار هوای ۱.۶ اتمسفر به مدت یک ساعت.
لرزش: لرزشهای تصادفی بین ۵ تا ۲۰۰۰ هرتز.
نویز صوتی: صدای کرکننده ۱۳۰ دسیبل به مدت ۳۰ دقیقه.
در تمام این مراحل، امگا اسپیدمستر به کار خود ادامه داد و طراحی جانسخت آن، قابلیت اطمینان مطلقش را ثابت کرد.
امگا اسپیدمستر کالیبر ۳۲۱ مدل «اد وایت» (Ref. 311.30.40.30.01.001). بازسازی وفادارانه ساعتی که اد وایت در اولین راهپیمایی فضایی پوشید؛ مجهز به موتور احیا شده کالیبر ۳۲۱ و زه سرامیکی “نقطه بالای نود” (Dot over Ninety).
منتخب نهایی: امگا اسپیدمستر مدل ST 105.003
مدل خاصی که این میراث را جاودانه کرد، Omega Speedmaster Ref. ST 105.003 بود. این دقیقاً همان مدلی است که مهندسان ناسا به صورت ناشناس از یک جواهرفروشی در هیوستون خریدند تا تست کنند.
این ساعت که امروزه با نام محبتآمیز «اد وایت» (Ed White) شناخته میشود (به نام فضانوردی که در اولین راهپیمایی فضایی آمریکا آن را پوشید)، ویژگیهای ظاهری خاصی دارد:
آخرین اسپیدمستر با پایههای بند (Lugs) صاف و مستقیم.
قاب ۳۹ میلیمتری.
بدون نوشته “Professional” روی صفحه.
مجهز به موتور افسانهای کالیبر ۳۲۱ (کوکی دستی با مکانیزم ستونی یا Column-Wheel).
این موتور به دلیل دوام و دقت بالایش، کلید موفقیت امگا در تستهای ناسا بود.
نسلهای مختلف امگا اسپیدمستر. پس از آنکه باز آلدرین ساعتش را در سال ۱۹۶۹ روی ماه پوشید، لقب افسانهای “Moonwatch” متولد شد و موتور آن از کالیبر ۳۲۱ به ۸۶۱ و سپس ۱۸۶۱ تکامل یافت.
از تأییدیه تا افسانه: میراثی که در فضا ساخته شد
دریافت تأییدیه ناسا فقط شروع ماجرا بود. تنها چند هفته بعد، این ساعت روی مچ «گاس گریسوم» و «جان یانگ» در مأموریت جمینای ۳ قرار گرفت. اما باشکوهترین لحظه در ۲۰ ژوئیه ۱۹۶۹ رقم خورد؛ زمانی که باز آلدرین قدم بر سطح ماه گذاشت و امگا اسپیدمستر که روی لباس فضاییاش بسته شده بود، تبدیل به «اولین ساعت پوشیده شده در ماه» (Moonwatch) شد. (جالب است بدانید نیل آرمسترانگ ساعت خود را به عنوان تایمر پشتیبان در سفینه گذاشته بود).
ساعتهای امگا اسپیدمستر «اسنوپی» (نسخههای ۲۰۰۳ و ۲۰۲۰). این ساعتها به افتخار دریافت جایزه سیلور اسنوپی از ناسا (پس از نجات آپولو ۱۳) ساخته شدهاند. مدل ۲۰۲۰ دارای پشت قاب متحرک است که در آن اسنوپی دور ماه میچرخد!
معجزه آپولو ۱۳ و جایزه اسنوپی
نقش اسپیدمستر به عنوان یک ناجی در مأموریت خطرناک آپولو ۱۳ در سال ۱۹۷۰ تثبیت شد. وقتی انفجار مخزن اکسیژن باعث از کار افتادن تایمرهای دیجیتال سفینه شد، فضانوردان با استفاده از کرنوگراف امگا، زمان حیاتی ۱۴ ثانیهای روشن کردن موتورها را اندازهگیری کردند و توانستند سالم به زمین برگردند. به پاس این نقش حیاتی، ناسا جایزه معتبر «سیلور اسنوپی» (Silver Snoopy Award) را به امگا اهدا کرد.
امگا اسپیدمستر مونشاین گلد. این ساعت دو رنگ جذاب، مجهز به موتور مستر کرونومتر کالیبر ۳۸۶۱ است که از پشت قاب شیشهای قابل مشاهده بوده و در برابر مغناطیس مقاوم است.
مدرنسازی یک اسطوره: ورود کالیبر ۳۸۶۱
امگا ضمن احترام به میراث خود، اجازه نداد مونواچ در گذشته بماند. مدلهای مدرن اسپیدمستر اکنون به موتور پیشرفته OMEGA Co-Axial Master Chronometer Calibre 3861 مجهز هستند. این موتور جهشی بزرگ در تکنولوژی است که روح اجداد خود را حفظ کرده است:
تکنولوژی کواکسیال (Co-Axial): کاهش اصطکاک و افزایش طول عمر قطعات.
تأییدیه مستر کرونومتر (METAS): مقاومت در برابر میدانهای مغناطیسی تا ۱۵,۰۰۰ گاوس (عملاً ضد مغناطیس برای زندگی روزمره).
فنر تعادل سیلیکونی (Si14): دقت بالاتر و مقاومت در برابر ضربه.
Hacking Seconds: قابلیت توقف ثانیهشمار برای تنظیم دقیق زمان.
امگا اسپیدمستر مونواچ صفحه سفید (Ref. 310.30.42.50.04.001). با الهام از پروتوتایپ کمیاب «آلاسکا ۱» سال ۱۹۶۹، این مدل دارای صفحه لاکی سفید با جزئیات مشکی و نام قرمز Speedmaster است.
با وجود تمام این تکنولوژیهای مدرن، کالیبر ۳۸۶۱ همچنان یک کرنوگراف کوکی دستی باقی مانده است تا حس ارتباط فیزیکی با ساعت و تجربه فضانوردان را زنده نگه دارد.
میراثی که ادامه دارد: از ماه تا مریخ
حتی امروز، امگا اسپیدمستر یکی از تجهیزات ضروری فضانوردان است. طراحی بنیادین آن به طرز شگفتانگیزی دستنخورده باقی مانده که نشاندهنده کمال عملکرد آن است.
در حالی که امگا این نقطه عطف ۶۰ ساله را جشن میگیرد، میراث اسپیدمستر فقط نگاه به گذشته نیست؛ بلکه یادآور این است که حتی در عصر دیجیتال و سفر به مریخ، پیشرفتهترین تکنولوژیها هنوز هم میتوانند به تپشهای منظم یک قلب مکانیکی تکیه کنند.
قطعهای از تاریخ فضا را کشف کنید
امگا اسپیدمستر چیزی فراتر از یک ساعت است؛ این سندی بر دستاوردهای بشری است. اگر شما هم مجذوب این میراث شدهاید، ما در گالری علیرضا ساعتچی مجموعهای کامل از ساعتهای امگا، از مدلهای وینتیج تا جدیدترین نسخههای مستر کرونومتر را برای شما گردآوری کردهایم